Gözler Önde Sözler Arkada

Rüzgarda sekerek kusan bir adam

Olmayan bir tramvay ve ne menem bir soğuk

Herkes verileni yaşıyor, gözleri önünde sözleri arkasında

Rüzgarda sekerek kusuyor bir delikanlı

Yalnızlığının sebebini düşünüyor sekerken

Sebebi

Yazdaki umutları mı

Sonbaharda bıraktıkları mı

Kusuyor, suratında yanıp sönen ışıkların yansımaları

Yokum ben burada, ya da siz yoksunuz ben varım,

Kalabalığa karışacağı anı düşünüyor

O zaman bitecek her şey.

"İstanbulun Görülmeyen Kırmızısı" (İstanbul'un Kırmızısı Filmi Eleştirisi)

Filmin konusuna ve kendi getirdiğim çözümlemeye girmeden önce, filmle ilgili yazılara değinmek yerinde olacak. Gazetelerdeki, dergilerdeki yazıları okudukça içimde bir nefret doğdu. Yahu arkadaş koca koca gazetelerde yazarlık yapan insanlar bir filmi çözümlemeden aciz olabilir mi? Hürriyet gazetesine baktım, Sabah gazetesine baktım, Agos'a baktım... Hürriyet gazetesinde filmden kısaca bahsetmiş çözümleme yok. Sabah gazetesinde ise  pop şarkıcısı, özel yaşamıyla adından söz ettirmiş, Ayşe Özyılmazel filmle ilgili yazı yazmış. Filmden hiçbir şey anlamadığından söz etmiş. Bir pop şarkıcısının bir sanat filmini çözümleyememesi kadar doğal ne olabilir? Daha kötüsü bu açık ve ortadayken neden sinemacılar yerine magazinel yönü ağır basan kişiler bu gazetelerde görev alıyorlar? Amaç gerçekten Türkiye sinemasına ve sanata hizmet etmek mi yoksa gazetelerin satışını arttırmak mı? Diğer taraftan Agos ve Bugün gazetelerinde ise senaryoyu aktaran yazarlar, çözümleme konusunu boş geçmişler. Umarım gazeteler sinemamıza ve sanata gereken önemi vererek bu "eksik söylemli" yazılara bir hal çare arar ve bulurlar. Biz geçelim filmimize.

Film Ferzan Özpetek'in aynı isimli kitabından uyarlanmış. Serbest uyarlama olarak göze çarpan senaryoya bazı karakterler eklenmiş bazıları ise dışarıda bırakılmış. Filmin başkarakteri -belkide başkarakterlerinden biri demek daha yerinde olurdu- Orhan kitapta olmayan karakterlerden biri. Orhan atlattığı bir kaza sonrası her şeyi bırakarak Londra'ya yerleşen bir yazar. Daha sonraları yazarlığı bıraktığını anlıyoruz. Yıllar sonra İstanbul'a dönen Orhan, ünlü yönetmen Deniz Soysal'la tanışır. Orhan'ın Deniz'le tanışma sebebi Deniz'in yarım kalan kitabındaki son düzenlemeleri yapmaktır. Fakat Orhan'ın Deniz'le tanıştığının ertesi günü Deniz ortadan kaybolur. Orhan ve Deniz'in evindeki kişiler Denizi aramaya koyulacaklardır. Aramaya koyulduklarında Orhan Deniz'in kaybolduğu gece montundan hatırladığı Yusuf'un izini sürmeye başlıyor. Zamanla Deniz ile Yusuf'un arasındaki ilişki günyüzüne çıkmaya başlıyor. Filmin sonunda Orhan'ın yarım kalan romanı bitirdiğini ve Yusuf'la Deniz'in boğaz konusundaki girdiği iddiayı gerçekleştiriyor ve Deniz'in yüzerek geçemediği boğazı geçmeye koyuluyor.

Filmin genel hatlarıyla özeti bu. Filmin kendi açımdan yorumlarına geçecek olursam, filme sonradan dahil olan karakter Orhan, aslında çift kişiliğe sahip olan biri. Deniz ve Orhan aslında aynı kişiler. Cenaze sırasında Orhan'ın yanına gelip Deniz diye bahseden kadın kendinden gayet emindi. Diğer taraftan Deniz ortadan kaybolduğunda verilen yemekte bir yas havası yok. Sanki karşılarında oturan Orhan değil Deniz. Filmi ikinci kere izlediğimde daha iyi anlayacağım, en azından bu çıkarımıma yönelik ipuçlarını filmin başlarında da arayabileceğim. Filmde sözkonusu roman, aslında seyircinin izlediği filmden ibaret. Yusuf ile Deniz -dolayısıyla Orhan- arasındaki ilişkiyi Yusuf açıklarken boğazda denize girerek karşıdan karşıya geçmek için iddiaya girerdik ama Deniz hiç giremezdi diyor. Filmin sonunda Orhan'ı denize girerken, yani iddiasını gerçekleştirirken görüyoruz. Ayrıca filmde ses öğesi olarak iki kere sela okunuyor. Birincisi Orhan denizde vapurla giderken, ikincisi ise Yusuf öldüğünde. Orhan'ın kadrajda olduğu sırada duyulan bu sela aslında Orhan'ın diğer benliğinin ölümü. Yani Deniz'in. Orhan'ın Neval'e karşı bir şeyler hissettiğini düşündüğümüzde biseksüel olduğu ortaya çıkıyor. Sela sesiyle Orhan'ın Deniz kişiliği ve Yusufa olan aşkı da bitmiş gözüküyor. Yusuf'un intihar sebebi de bu. Romanda da Yusuf'un öleceği geçiyor. (Romanın aynı zamanda film olmasının bir göstergesi de bu) En sonunda Orhan'ın denize girerek, Yusuf'la yarım kalan iddiasını bitirmek istiyor. Filmde seyircinin aklında soru işaretleriyle sonlanıyor. Benim naçizane yorumum Orhan'un denizin içine girerek Deniz'le tekrar bütünleştiği. Aynı zamanda Yusufa olan duygularının bitmemesinden dolayı belki de onun da intihar etmesi. 

"Reis" Filmine Giden Masum Seyircinin Yazısı

Okuduğumuz bölümden dolayı "Reis" filmine gitmeye karar vermiştik. Bu durum bir iki hafta ertelendi ama nihayet bir süre sonra üşengeçliğimizi atlatıp filme gitmek adına bilet almaya karar verdik. Sevgilim, bir kız arkadaşım ve ben biletlerimizi aldık ve filmin saatini beklemeye koyulduk. Salonun bulunduğu alışveriş merkezinde (sinemanın bulunduğu katta) yoğunluk vardı. Recep İvedik 5 filminin de aynı zamanda gösterimde olduğunu düşündüğümüzde bu yoğunluğun normal olduğu söylenebilir. Biletlerimizi okutarak, bekleme salonuna geçtik. Fuaye tarzı bir yer, sürekli (6-7 aydır) sinemaya geldiğim yer. Ama şu Recep İvedik 5'in vizyonda olmasıyla ilk defa bu kadar yoğun olduğunu gördüm. Bir süre bekledikten sonra filmin salonuna doğru ilerledik. Elimde kağıt kalem salona giriş yaptım. Daha önce festivallerde bu tarz film izlemişliğim vardı fakat vizyon filmlerinde ilk defa böyle bir yöntem izledim. Işıklar kapanınca kötü olan yazım karınca duasına döndü orası ayrı mevzu. İlk notlarım salondaki seyircinin yapısı üzerine oldu. Salonda yaklaşık 25 kişi vardı. Eskişehir gibi bir ilde beklediğimden fazla seyirci filmi tercih etmişti. 2-3 kadın haricinde salondaki herkes başörtülüydü. Sevgilim ve kız arkadaşımın yanında oturan 40-45 yaşlarındaki çift kendi aralarında konuşurlarken, adam bizim filmi izlemeye değil filmle dalga geçmeye geldiğimizi söyledi, kadın ise ön yargılı olmaması gerektiğini söyledi ona. Filme gelirken bu tarz konuşmaları duymak istediğimden dolayı aslında mutlu olmuştum. Böylece seyirci hakkında daha fazla ve kesin bilgiler elde edebilecektim. Mutlu olmamın sebebi sadece bu değil kadının adama ön yargılı olmamasını istemesiydi. Film boyunca sessiz kalarak, adamın ön yargılı olduğunu göstermiş olduk. Filme geçecek olursam, film başlamadan dünya görüşümü kapımın önüne bıraktım-bırakmaya çalıştım- ve öyle izlemeye koyuldum. Nitekim tamamen objektif bir yazı yazan yazar yoktur, bunu böyle bilirim. Bundan dolayı elimden geldiğinde objektif notlar almaya çalıştım. Filmde Recep Tayyip Erdoğan'ın İstanbul İmam Hatip Lisesi'ni kazandığı dönemlerle Refah Partisi'yle İstanbul Belediye Başkanlığı kazandığı dönemler arasında sürekli geçiş yapıyor zaman. Filmin büyük bir bölümünde müzik kullanılmış. Bu bazen öyle abartılmış ki film kimi zaman klip havasına girmiş. Oyunculuklar kötü ve yapmacık. İsmail Hakkı dışında diğer oyuncuların vasatın altında oyunculuk söylediklerini söylemek yanlış olmaz.Öyle ki zaman zaman oyuncuların yapmacık halleri ve konuşmalar seyircinin yabancılaşmasına sebep oluyor.  Böyle bir filmde yabancılaşmanın olmaması gerektiği aşikâr. Elde edilen tarihi bilgilere, kurgusal öğeler eklenerek oluşturulduğunu gözlemlediğim senaryo, kimi zaman aksamalara sebep oluyor. Şu telefonla arayıp tehdit etmeleri, telefonda tehdit ederken o bilindik sesi ben eski dizilerde mafya sahnelerinde bıraktık sanıyordum. Sinemada-izlediğim filmler kadarıyla- en son böyle saçma tehdit ve mafya sahnelerini Sümela'nın Şifresi serisinde izlemiştim. Bence farklı yöntemler denemekte yarar var. Diğer taraftan Tayyip'in babasından aldığı parayı ona karşı kötü davranan çocuğun eğitimi için vermesi, biraz zorlama olmuş. Seyirci olarak görmeyi en çok istediğim olaylar 17 Aralık ve 15 Temmuz süreçleriydi. Bu olaylar filmde yer almıyor.  Genel olarak filme bakıldığında yönetmen Hüdaverdi Yavuz'un iyi bir iş çıkardığını söylemek zor. Daha derli toplu, mesajını melodramdan uzak bir şekilde seyirciye ileten bir film yapılabilir miydi? Belki de.